Avontuurlijk struinen door duingebied vol verrassingen
Grenzend aan de haven van IJmuiden liggen de Kunstenaarsduintjes & Duinen van Velsen. Het is een klein gebied dat verrassend veel te bieden heeft; op korte afstand vind je veel variatie in landschappen bij elkaar. Er zijn meertjes en poelen, duintoppen met mooie uitzichten, struweel vol zangvogels en open stukken waar konijnen rondhuppelen en damherten grazen. De vele bunkers uit de Tweede Wereldoorlog maken het avontuur compleet. Genoeg te zien dus, maar merkwaardig genoeg is het er zelden druk. Je komt er hoofdzakelijk omwonenden tegen die er een rondje hardlopen of de hond uitlaten. Er zijn twee gemarkeerde wandelroutes, maar het is leuker om de smalle struinpaadjes te volgen en kriskras door het gebied te lopen.
Imposante bunkers met uitzicht
Bunkers spelen een hoofdrol in het gebied. Je ziet ze overal, vooral aan de westkant. De haven van IJmuiden was tijdens de Tweede Wereldoorlog voor de Duitsers van groot strategisch belang, dat van alle kanten goed verdedigd moest worden. Er werden meer dan 1.000 bunkers neergezet, verdeeld over zo’n 80 stellingen. Onderdeel van deze ‘Festung IJmuiden’ is Batterij Heerenduin en Olmen, gelegen op de hoogste toppen van de Kunstenaarsduintjes. Het is een indrukwekkend complex van enorme geschutsbunkers, munitieopslagplaatsen, manschapsverblijven en betonnen platformen waarop ooit grote kanonnen hebben gestaan. Je kunt deze bijzondere geschiedenis beleven tijdens een bezoek aan het nabijgelegen Bunkermuseum of via een wandeling over de Bunkerroute (2,5 km). Vanaf het slingerende schelpenpad tussen IJmuiderslag en de Badweg kun je de indrukwekkende bouwwerken van dichtbij bekijken.
![De bokkenorchis is makkelijk is te herkennen aan de karakteristieke bloemen die voorzien zijn van een lang spiraalvormig gewonden lip. | © Ronald van Wijk Fotografie](https://www.noordhollandseduinen.nl/wp-content/uploads/2024/06/DSC5125-uai-258x172.jpg)
De Duinen bij Velsen zijn een belangrijke groeiplaats voor de zeldzame bokkenorchis.
Speuren naar slanke mantelanjer
Tussen de grote, betonnen bouwwerken komen in de zomer veel bijzondere planten tot bloei. Het zijn vooral soorten die kenmerkend zijn voor het zeedorpenlandschap, zoals slangenkruid, gewone ossentong, wilde reseda, walstrobremraap en ratelaar. Ook de silene soorten zijn rijk vertegenwoordigd in het gebied; je ziet er nachtsilene, kegelsilene, oorsilene, dagkoekoeksbloem en avondkoekoeksbloem. Uit dezelfde familie en net zo sierlijk is de slanke mantelanjer, een zeer zeldzame soort die opvallend vaak wordt waargenomen in de omgeving van IJmuiden. Je herkent de plant aan de dunne, rechtopstaande en groene stelen met aan het uiteinde een omwindsel van bruine schutbladeren om een roze bloemhoofdje. Dankzij de lange bloeitijd (mei tot de herfst) maak je een goede kans om ze te spotten.
Ondoordringbare stekelwouden
De Kunstenaarsduintjes & Duinen bij Velsen zijn rijk begroeid met struiken, zoals duindoorn, vlier, wilde liguster, meidoorn en sleedoorn. Ze vormen dichte, bijna ondoordringbare wouden in de lagergelegen valleien. Tussen de stekelige takken is het voorzichtig manoeuvreren. In de winter is het landschap kaal en goed te zien dat de stammen en takken bedekt zijn met allerlei korstmossen en zwammen. Vooral groot dooierzwam is dominant in het gebied en kleurt hele struiken diepgeel. Het zorgt voor mooie contrasten met de groene mossenkussens op de schaduwrijke grond. In het vochtige, donkere mini-klimaat van het struweel is het ook goed toeven voor paddenstoelen. Op vlieren zijn de lichtbruine, bijna doorzichtige zwammen van echt judasoor te zien. In zachte, natte winters zijn ze op hun mooist. Duindoornvuurzwam is minder makkelijk te spotten. De hoefvormige bruine zwam groeit op de dikkere, oudere takken van duindoorn, vaak wat lager bij de grond.
Spookachtig wit gordijn
In de lente ondergaan veel struiken een bijzondere metamorfose. Grote delen zijn bedekt met wit, taai spinsel. Dit is het werk van de stippelmot, ook wel spinselmot genoemd. Er zijn verschillende soorten, elk met een eigen voorkeur voor de struik waarop de eitjes worden gelegd. Als de larven uit de eitjes komen, beginnen de rupsen gelijk met eten. Ondertussen scheiden ze een wit spinsel uit dat een doorzichtig web vormt, waarin ze veilig zijn voor natuurlijke vijanden als vogels en sluipwespen. In een mum van tijd eten duizenden rupsen de struiken helemaal kaal en laten ze een spookachtig wit gordijn achter. Opmerkelijk is dat de planten deze vraatzucht overleven en weer nieuw blad aanmaken, nadat de verpopte rupsen als vlinders het luchtruim hebben gekozen.
Openlucht concerten
Het dichte struikgewas trekt veel ook zangvogels aan. Al vroeg in het voorjaar komen ze terug van hun overwinteringsgebieden om hier bij IJmuiden te werken aan hun nageslacht. Vanuit de toppen van de struiken worden prachtige liederen de lucht in geslingerd. De ene vogel zoekt luidruchtig een partner, terwijl de ander fel zijn territorium verdedigt. Veilig verscholen tussen de takken van de struiken broeden o.a. braamsluiper, kneu, nachtegaal, tjiftjaf en fitis. Als het broedseizoen erop zit, is het wachten op de vogeltrek in het najaar. Grote groepen vogels trekken langs de Nederlandse kust richting het zuiden en gebruiken het duingebied om op te laden tijdens de lange reis. Met een rijk aanbod aan bessen zijn de Kunstenaarsduintjes & Duinen bij Velsen een geliefde tussenstop en worden er regelmatige zeldzame vogelsoorten gespot.
Een actueel overzicht van planten en dieren die zijn waargenomen in de Kunstenaarsduintjes. Vergeet niet om ook zelf waarnemingen toe te voegen met de handige Obsidentify-app.
Vanaf een schelpenpad boven op de duinen loop je langs verschillende soorten bunkers. Met QR-codes ter plekke voor meer informatie. Onderweg kun je genieten van mooie uitzichten.
Rondje langs het Kennemermeer en bunkers van Kunstenaarsduintjes. De route is gemarkeerd met groene pijltjes en start op de Kennemerboulevard (startpunt 53). Ook te lopen met app.
De gele route loopt deels gelijk met de groene route, maar slaat de bunkers over en doorkruist het centrale deel van de Kunstenaarsduintjes. Met (optionele) uitstap naar vuurtoren bij de haven.
Aan de Badweg liggen zes bunkers waarin een grote collectie oorlogsmateriaal is te bewonderen. Ook biedt het museum rondleidingen met gidsen, binnen én buiten. Geopend van april t/m oktober.
Tussen de parkeerplaats en het Kennemermeer ligt een kleinschalige, creatieve plek waar je kunt overnachten in Tiny houses. Met veel aandacht voor kunst en duurzaamheid.
Leestip
Duinen en mensen Kennemerland
Als je meer wilt weten over de geschiedenis en natuur van de duinen tussen Vogelenzang en Bergen, dan mag je dit boek niet missen. Met veel kaarten, foto’s en achtergronden. Het boek is inmiddels uitverkocht, maar nog goed tweedehands te vinden. Of bestel een digitale versie (PDF) bij de uitgever.
![](https://www.noordhollandseduinen.nl/wp-content/uploads/2022/08/duinen-en-mensen-kennemerland-uai-258x354.png)
Route
Kunstenaarsduintjes & Duinen van Velsen
De Kunstenaarsduintjes & Duinen van Velsen zijn o.a. toegankelijk via IJmuiderslag en de Kennemerboulevard. Vanaf deze startpunten kun je een bezoek goed combineren met het nabijgelegen Kennemermeer, de Zuidpier en/of het Kennemerstrand. Wil je kosten voor parkeren vermijden, dan kun je ook via de Ampèrestraat in het havengebied de duinen betreden.
Navigatie: IJmuiderslag 10, 1974 VV IJmuiden
Toegang
Duinen van Velsen
De Duinen van Velsen zijn in eigendom en beheer bij de Gemeente Velsen. Het gebied is onderdeel van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, maar de toegangsregels zijn veel soepeler dan in andere delen van het natuurgebied. Er wordt bij de ingangen gevraagd om op de paden te blijven, honden verplicht aan de lijn te houden en hondenpoep op te ruimen, maar in de praktijk komt hier weinig van terecht.
Andere bezienswaardigheden in regio IJmuiden
Heerenduinen
Onder het bladerdak van oude, reusachtige eiken zingen vogels het hoogste lied, terwijl damherten en reeën stilletjes rondsluipen.
Kennemermeer
Al jarenlang worden er records gebroken en nieuwe soorten ontdekt. In deze duinvallei zie je zeldzame planten in duizelingwekkende aantallen.
Kennemerstrand
Op het Kennemerstrand bij IJmuiden is het zand altijd in beweging. Wind en water maken een indrukwekkend landschap, dat je nog zelden ziet.
Midden-Herenduin
In de vroege uurtjes komt het bos bij Driehuis tot leven. De dieren maken zich klaar voor een nieuwe dag. Dat wordt genieten!
Zuidervlak & Duinmeer
Het open landschap vlakbij zee lijkt op de vlaktes van Afrika. Grote grazers en wolken met vogels maken het plaatje compleet.